Sunday, November 15, 2009

NGÀNH Y VIỆT NAM CẦN THAY ĐỔI GÌ? PHẦN I: QUAN NIỆM

Bài liên quan:
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Quản lý dược
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Mục tiêu 
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Quản lý 
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Bảo hiểm y tế 
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Đào tạo 
+ Ngành y Việt Nam cần thay đổi gì: Phân bổ và đãi ngộ 


Lẽ ra không có bài bày nếu không có sự thôi thúc của một tiến sĩ đang làm nhiệm vụ quản lý của một ngành có liên quan đến lo phần hồn của con người, ngành giáo. Không biết có duyên nợ gì giữa 2 ngành y và giáo. Nhưng, một là kỹ sư tâm hồn. Một còn lại không chỉ là kỹ sư tâm hồn mà còn là kỹ sư về thể xác. Khác với kỹ sư bên ngành kỹ thuật. Máy hư thì sửa, sửa không được thì thay, sửa thay không được thì vứt, mua máy khác. Ngành y và giáo sửa phần hồn và phần xác con người. khi nói đến sửa và thay thì thật gian nan. Nói đến chuyện này lại  nhớ đến ông bạn vong niên.  Gọi là vong niên vì ông cùng thời với các cụ Huỳnh Tấn Phát bên kiến trúc, Huỳnh Văn Tiểng bên văn hóa truyền thông, Trịnh Kim Ảnh bên y khoa và Trần Đức Thảo bên triết, Lê Văn Thiêm bên giáo dục ... Những con người đã về chốn vĩnh hằng, chỉ còn lại mình ông đi tìm tụi trẻ, nhưng đã xế chiều làm quen, tâm tình và hỉ hả với nhau bên chén rượu nồng cho những năm tháng còn lại. Ông làm thú y, ông vẫn tự trào về mình: "Mấy thằng làm về liên quan đến con người nó ra đi hết. Chỉ còn lại thằng bác sĩ chó ở lại nhìn đời bằng con mắt của tên đổ tể. Vì chó, heo bệnh, nếu thấy tốn kém điều trị thì giết thịt là xong. Còn nghề của mày, đâu được giết. Đó là lương tâm, trách nhiện nhe con!".

Khi nói đến thay đổi ngành y Việt Nam thì phải nói đến thay đổi tư duy về quan niệm của nghề y. Từ rất lâu, do ảnh hưởng Khổng Nho mà quan niệm người Việt cho rằng ngành y là ngành cứu người. Thậm chí có người còn nâng tầm nó lên đao to búa lớn hơn là: cứu nhân độ thế. Nên mới có câu "Lương y như từ mẫu" nghe bảo của cụ Hồ răn dạy ngành y tế. Câu này rất đúng, làm nghề y mà không xem người bệnh như ruột thịt của mình thì khó lòng lo sức khỏe cho người bệnh trọn vẹn cả phần xác lẫn phần hồn được.

Thế nhưng, khi người thầy thuốc lo sức khỏe và lo cho phần hồn người bệnh tốt, thì đáp lại xã hội phải xem nghành y với quan niệm khác hơn là quan niệm lâu nay: cứu người. Khi được đòi hỏi cao thì phải được đãi ngộ lớn xứng với tầm của đòi hỏi phải không? Thế thì khi được đãi ngộ xứng tầm thì đòi hỏi ngành y phải có trách nhiệm cao hơn. Vậy thì làm y phải chịu sự ràng buộc của pháp luật rõ ràng để có tính răn đe người làm y có trách nhiệm và danh dự nghề nghiệp tối đa khi người khác giao phó tính mạng của mình cho các thầy thuốc.

Như vậy, khi đòi hỏi trách nhiệm cao, để có đãi ngộ cao gắn liền đến pháp lý cho công bằng xã hội thì quan niệm về ngành y phải như thế nào? Theo tôi, không nên dùng quan niệm xưa cũ theo văn hóa Khổng Nho để nhìn ngành y như một nghề cứu người. Mà nên nhìn ngành y là một ngành cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đừng nâng vai trò nó quá đáng, mà cái gì quá đáng sẽ dẫn đến cực đoan và cảm tính. Khi quan niệm cung cấp một dịch vụ chắm sóc sức khỏe, mọi người sẽ nhìn ngành y khác hơn. Là nghề y không chỉ cứu người theo nghĩa đen, mà nghề y có nhiệm vụ như bao nghề khác. Nông dân làm ra lúa gạo, kỹ sư làm ra máy móc, nhà văn làm ra tác phẩm đọc, bác tài xế làm nhiệm vụ chuyên chở, chú công an canh giấc ngủ bình yên cho đường phố hay  ngay cả lãnh tụ đưa ra quyết sách cho quốc gia .v.v. và v.v... tất cả đều là sự phân bố nhiệm vụ của xã hội giao phó, không ai hơn ai, không nhiệm vụ nào quan trọng hơn nhiệm vụ nào. Hãy thử nghĩ, nếu bác sĩ quan trọng hơn bác nông dân, thế thì xã hội không có người làm nông thì chúng ta sẽ sống ra sao? Nhìn như thế sẽ thấy sự bình đẳng về quan niệm sống. Và người làm nghề y cũng thấy mình làm nghề y vì nghiệp phải làm chứ không có quan niệm ban ơn với người bệnh. Khi thấy được cái nghiệp của nghề y, thầy thuốc sẽ có trách nhiệm, lương tâm hơn. Và khi thấy được cái nghiệp của nghề y, xã hội sẽ có cái nhìn đãi ngộ hơn với những người làm nghề y sòng phẳng hơn. Và khi có sự đãi ngộ tốt hơn thì nghề y cũng phải chịu sự giám sát của luật pháp sát sao hơn nhằm ngăn chặn những sai lầm đáng tiếc trong nghề y.

Khi nào mỗi cá nhân làm nghề y hiểu rằng người bệnh là người thầy của thầy thuốc. Vì không có người bệnh thì lấy đâu ra để thầy thuốc học hỏi bệnh tật và làm việc. Sách vở chỉ là một màu xám xịt, như Johann Wolfgang  Von Goethe đã từng nói. Chỉ có người bệnh là cây đời sinh động cho thầy thuốc. Và lúc đó nghề y mới chín được. Và những ai đang làm nghề y cũng đừng nên cho rằng làm y khoa là làm nghề cứu người mà hãy nghĩ đến chuyện cứu mình trước khi chưa muộn.

Nếu các bạn đồng ý về thay đổi quan niệm nhìn nghề y là một nghề cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe thì tôi sẽ bàn tiếp vấn đề này ở phần 2, trong một entry khác. Cuối tuần vui vẻ,

9 comments:

  1. Bác Hải Hồ ơi,

    Rất cám ơn bác về entry này. Tôi đợi phần 2, vì phần 1 thì đồng ý cả 2 tay rồi (tôi sẽ nói tại sao sau).

    Nhân tiện, bác trở lại blog của tôi thì thấy danh sách bác sĩ-nhà văn bây giờ đã khá ấn tượng rồi đấy. Có thể thực hiện nghiên cứu định lượng được rồi, chắc thế (có số lớn rồi).

    Nhưng để thiết kế cái nghiên cứu này cho hoành tráng thì tôi phải bàn thêm với bác nữa bác ạ, vì tôi là dân sử dụng thống kê tay ngang ấy mà, biết lõm bõm để dọa trẻ con thôi ;-))

    Kính bác

    ReplyDelete
  2. Nếu sai bác bỏ quá cho, có vẻ như bác điều trị ung thư bằng bôi thuốc ngoài da. Thời nay văn minh hiện đại, tài chính sòng phẳng bằng chế độ Bảo hiểm Y tế bắt buộc, nhưng bệnh nhân này được chữa trị không nhờ vào hệ thống y tế mà nhờ vào lòng hảo tâm.

    Thời Bảo hộ chính quyền Thực dân cũng đã mở ra hệ thống Nhà Thương Thí, ít ra bệnh nhân cũng được khám bệnh và chăm sóc miễn phí, được phát không những thuốc thông thường.

    ReplyDelete
  3. Hehehe, chưa nói đến phần này thì LT đã muốn nói rồi. Chờ tý, đừng nóng vội. Tớ hứa sẽ mổ xẻ ngành y Việt Nam từng ngỏ ngách và đưa ra từng giải pháp tốt cho nó.

    Làm gì làm cũng phải làm bắt đầu từ gốc của vấn đề trên quan niệm cộng đồng. Sau mới đến thân, cành lá. Đó mới là giải quyết vấn đề theo phép biện chứng của Triết học. Nên tớ chia vấn đề của ngành y tế VN thành rất nhiều phần: từ quan niệm của cộng đồng đến vấn đề phân bố, quản lý, trách nhiệm của vĩ mô, vi mô ... rất rất là nhiều cái. Trong đó, chuyện bảo hiểm y tế là 1 vấn đề mà ngay Mỹ năm nay Obama cũng phải ra tay. Nhà thương thí cũng là 1 vấn đề tớ sẽ nói sau.

    Cuối tuần vui vẻ,

    ReplyDelete
  4. Tôi nghĩ phần diagnosis cần nhiều nỗ lực hơn phần prognosis - cần tường tận phân tích vấn đề hơn việc tìm giải pháp cho chúng, một phần vì sự phức tạp của vấn đề, một phần do sự thiếu nền tảng lý thuyết vì chưa được vun đắp qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên đề tài này rất hấp dẫn để tìm hiểu sâu thêm, và những nỗ lực khêu gợi ý tưởng độc giả của BS thật đáng trân trọng. Xin cám ơn BS.

    ReplyDelete
  5. Dear Joseph,
    Tôi đang viết phần vĩ mô. Tôi sẽ viết phần vi mô của Joseph sau. Vấn đề y tế Việt Nam là vấn đề bắt đầu từ vĩ mô dẫn đến những bất cập về vi mô chứ y học Việt Nam không phải thiếu người hiền tài và vất chất so với lân bang.

    Chúc 1 tuần mới hạnh phúc,

    ReplyDelete
  6. Chép từ trang web của Bộ Lao động (Department of Labour) Mỹ:

    Health care is a business and, like every business, it needs good management to keep it running smoothly. Medical and health services managers, also referred to as health care executives or health care administrators, plan, direct, coordinate, and supervise the delivery of health care. These workers are either specialists in charge of a specific clinical department or generalists who manage an entire facility or system.

    Chăm sóc sức khỏe là một ngảnh kinh doanh, và cũng như bất kỳ ngành nghề nào khác, nó cần được quản lý tốt để có thể hoạt động trôi chảy. Các nhà quản lý dịch vụ y học và sức khỏe, còn gọi là những người điều hành việc chăm sóc sức khỏe hoặc các nhà quản lý y tế, (có nhiệm vụ) lập kế hoạch, chỉ đạo, điều phối, và giám sát các hoạt động chăm sóc sức khỏe.

    http://www.bls.gov/oco/ocos014.htm

    ReplyDelete
  7. Bác Hải Hồ ơi (Hải Hồ là một cách gọi hay hơn Hồ Hải bác ạ!),

    Tôi vẫn đang tiếp tục suy nghĩ về cái quan niệm này. Nếu phải đổi quan niệm thì rõ ràng phải bắt đầu bằng ngôn ngữ. Giống như ở VN, nói gì thì nói, khi mới tiếp xúc với một người là ngay lập tức ta phải quan tâm xem người đó có độ tuổi ra sao để mà xưng hô. Thành ra, rõ ràng là tiếng Việt vốn kỳ thị tuổi tác (age discrimination).

    Vì vậy, tôi có viết một entry trên blog của mình về từ service (để dịch cái từ health service, medical service ấy mà). Bác thử đọc xem nhé (nó hơi dài nên không chép vào đây được).

    link đây: http://bloganhvu.blogspot.com/2009/11/nghia-cua-tu-service-va-su-nhap-nhang.html


    Kính bác

    ReplyDelete
  8. Vì thế tụi Tây nó mới có cả 2 nghĩa: cái nào dịch vụ lấy tiền là lấy tiền. Cái nào phục vụ khg lấy tiền là khg lấy tiền gọi là nhà thương thí. Có lẽ đó là do văn hóa duy lý và du mục nó tạo ra. Còn với ta duy tình và làng xã nó tạo ra sự nhập nhằng.

    ReplyDelete
  9. em đồng ý 2 tay. Bs làm sai thì bảo k có y đức, còn nghề khác làm sai nhan nhản thì bình thường. Đãi ngộ cho BS còn kém lắm, nên lúc nào cũng chỉ biết hô khẩu hiệu, kêu gọi y đức, đói thì làm sao mà tái tạo sức lao động, BS phải làm phòng mạch, chạy sô, lấy thời gian đâu mà đọc sách, nghiên cứu. CŨng vì vậy nên tư tưởng ban ơn, hách dịch, hạch sách bệnh nhân

    ReplyDelete

Ghi một nhận xét:
- Tô đậm: <b>câu muốn tô đậm</b>
- Chữ nghiêng: <i>câu muốn in nghiêng</i>
- Chèn link: <a href="địa chỉ web muốn chèn">text</a>
- Chèn hình: [img]link hình muốn chèn[/img]
- Chèn video từ youtube: [youtube]link video cần chèn[/youtube]

Xem thêm: http://www.cuanhcuem.net/2013/01/tong-hop-cach-chen-emoticons-threaded-comments-blogspot.html#ixzz2UfngJs3i Under Creative Commons License: Attribution Non-Commercial