Friday, May 7, 2010

MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ MỤC TIÊU GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020

Đây là bài viết riêng cho đơn đặt hàng của trường đại học và cho tạp chí lưu hành nội bộ. Nó dùng để phản biện nhằm có cái nhìn tổng quát về chiến lược giáo dục trong tương lai lâu dài. Nó đã được đăng trong tháng 5/2010. Nhưng khi đưa cho một số báo lá cải và báo có tính học thuật thì nó được xem là nhạy cảm hoặc quá dài, khó đăng. Bài này có phần viết đã có từ bài cũ trên blog của tớ. Tớ đưa lên những loạt bài có tính phản biện chiến lược quốc gia về giáo dục để mọi người cùng chia sẻ một cái nhìn cho giáo dục nước nhà, sau khi đã có sự đồng ý của nơi đặt hàng.


MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ MỤC TIÊU GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020


Tôi không rõ văn hóa chỉ tiêu và chạy theo thành tích đã có tự bao giờ, bắt nguồn từ đâu trên quả đất này? Nhưng đã nhiều thập niên qua ở nước ta hầu hết những nghị định, nghị quyết đã trở thành một nét văn hóa là đưa ra tỷ lệ, con số để có đích phấn đấu cho mọi ngành nghề. Đây là một điều tốt để chúng ta làm việc có phương hướng. Nhưng là một điều xấu khi nó là những con số ảo, không đúng với thực tế mà ta có được. Nó sẽ làm cho ta hình thành một nếp văn hóa không trung thực khi những % và con số đó không dựa trên một thực tế có thực.

Nói thế để cùng nhìn lại việc: bộ giáo dục đưa ra chỉ tiêu đến năm 2020 hệ thống giáo dục đại học của nước ta sẽ đạt con số có trường đại học lọt vào top 200 của bảng xếp hạng thế giới và số tiến sĩ khoa học sẽ đạt 20.000 người. Hai con số đó có nên là mục tiêu phấn đấu cho ngành giáo dục Việt Nam hay không, ta cần có cái nhìn đúng của nó về mặt duy lý một chút xem sao?

Hiện nay trên thế giới có khá nhiều bảng xếp hạng các trường đại học với những tiêu chí khác nhau. Nhìn chung, chủ yếu có 3 loại. Loại thứ nhất xếp theo đại học nghiên cứu (ví dụ: bảng xếp hạng của Đại học Giao Thông Thượng Hải của Trung Quốc). Loại thứ hai tập trung vào chất lượng giảng dạy và sản phẩm đầu ra của trường đáp ứng với nhu cầu thực tế (ví dụ bảng xếp hạng của THES: The Times Higher Education Supplement của Anh). Loại thứ ba đo lường sự hiện diện ngẫu nhiên số lượt truy cập trên toàn thế giới của các trường đại học trên các trang mạng điện tử như Google, Yahoo và Alexa (ví dụ: bảng xếp hạng 4International Colleges & Universities của một tổ chức phi lợi nhuận)

Tôi thử xem tiêu chuẩn xếp hạng của họ như thế nào? Đối với loại I, vấn đề đặt ra ở đây là liệu với những yếu tố trên có khách quan không? Thì ngay cả trang web cũng cho là chủ quan và cảm tính trong khi lấy số liệu. Ngoài ra, liệu những tiêu chuẩn 1 và 2 thì có mấy trường đại học trên thế giới này có được cựu sinh viên và giảng viên đã đạt giải Nobel. Hơn nữa các giải Nobel có chắc là khách quan như người ta tưởng, đặc biệt các giải Nobel về xã hội học. Ví dụ như giải Nobel trao cho ông Obama năm 2009 có khách quan không? Tôi giả sử như yếu tố đoạt giải Nobel là hoàn toàn khách quan thì liệu có bao nhiêu trường đại học trên thế giới có đủ kinh phí để thuê họ và thuê họ chắc gì họ đã đồng ý về dạy với biên chế.Còn đối với chung cho 6 yếu tố thì họ không cho biết họ đã dùng phương pháp nghiên cứu gì, sử dụng phương pháp thống kê nào để nghiên cứu và đưa ra kết luận xếp hạng của họ là khoa học hay chỉ là cảm tính?

Bây giờ nói đến bảng phân loại của Anh. Một cách khách quan, đây là một bảng đánh giá có tính tổng quát và khoa học hơn bảng đánh giá của trường đại học giao thông Thượng Hải, mặc dù còn bị ảnh hưởng vào yếu tố 1 có tính chủ quan. Vì những lý do sau đây:
  1. Trong giới khoa bảng đánh giá nhau là sát với thực tế hơn là đánh giá theo Nobel như tôi đã phân tích ở trên, ngày nay giải Nobel không còn tính khách quan, mà có tính chính trị xen vào.
  2. Sinh viên tốt nghiệp ra trường được công nhận làm việc ở các công ty toàn cầu là một xác tín về khả năng đào tạo của trường đáp ứng với nhu cầu thực tế hơn là vì bằng cấp, nhưng không có giá trị thực tế.
  3. Tỷ số sinh viên trên mỗi giáo sư cho thấy khả năng qui tụ các nhà khoa học của trường được đánh giá. Trường tốt thì tỷ số này nhỏ, và ngược lại. Dĩ nhiên, giáo sư đó là giáo sư thực thụ chứ không phải giáo sư được phong vì mục tiêu ngoài giáo dục, như vì chính trị chẳng hạn. Yếu tố thứ 4 cũng là yếu tố khách quan.
  4. Một nền giáo dục đại học tốt là nền giáo dục không chỉ cho kiến thức khoa học để làm việc theo yêu cầu thực tế, mà nền giáo dục ấy phải cho ra những sản phẩm có thể sử dụng được bất cứ nơi đâu, bất kỳ hoàn cảnh nào. Nên hai yếu tố 5 và 6 nói lên trường đại học tốt là trường không chỉ cung cấp cho người học kiến thức khoa học, mà còn cung cấp cho người học cách tư duy và hành động có thể hội nhập với bất kỳ một nơi nào, nền văn hóa nào trên thế giới. Hai yếu tố này bổ sung cho yếu tố thứ 2.
Còn đối với loại xếp hạng thứ III, theo họ, đây là một bảng xếp hạng không chủ quan. Nhưng họ chỉ thống kê số lần có mặt trên các trang tìm kiếm: Google, Yahoo và Alexa thì không có căn cứ khoa học để đánh giá trường tốt hay trường chưa tốt. Vì không loại trừ số lần vì hiếu kỳ mà người ta muốn tìm hiểu xem trường ấy có tốt hay không theo tên tuổi của nó trên toàn cầu.

Xếp hạng các trường đại học trên thế giới là một vấn đề mới mẻ, phức tạp và khó khăn. Người Trung Quốc sau khi ban giao với Mỹ,  đến năm 2003 họ đã thấy khiếm khuyết giáo dục của họ. Họ đã tự đưa ra những yếu tố để xếp hạng, hòng họ phấn đấu đến bằng giáo dục Mỹ đã đạt được. Sau đó người Anh đã làm ra một bảng xếp hạng dựa vào những tiêu chí có tính tổng quát và phù hợp với thực tế để xem lại mình.

Vấn đề đặt ra là dù bảng xếp hạng nào đi nữa thì trong 100 hạng đầu của các trường đại học trên thế giới, các đại học Mỹ chiếm xấp xỉ hơn hoặc bằng 40%. Điều này nói lên nhiều điều. Đầu tiên là tỷ lệ chiếm ½ trên tổng số hơn 8.000 trường đại học trên toàn thế giới là của Mỹ, nên Mỹ có con số hơn 40% trường đứng trong top 100 là hợp lý. Nhưng nếu làm một thống kê ta sẽ thấy rằng trong hơn 4.000 trường đại học của Mỹ thì có 3.864 trường được công nhận bởi tổ chức College Board. Trong số đó có 1.659 trường thuộc loại two year college(Cao đẳng cộng đồng). Còn lại chỉ 3.205 trường nằm trong diện để xét trong các bảng xếp hạng. Lúc này mới thấy hết chất lượng của đào tạo bậc đại học Mỹ.

Người Mỹ là thế, còn ta thì sao? Với gần 87 triệu dân và hơn 450 trường đại học trên tổng số 8.000 trường đại học của hơn 200 quốc gia và gần 6 tỷ dân trên toàn thế giới. Trong 8.000 trường đó Mỹ đã chiếm hơn 4.000. Con số gần 4.000 trường còn lại, nếu làm một con số so sánh thì số lượng trường đại học ở nước ta không phải là ít. Nhưng mỗi năm với hơn 220.000 sinh viên ra lò. Lại có đến khoảng 60% trong số đó không có việc làm, phải làm trái nghề (theo tin Tiêu Điểm lúc 21h đêm, thứ ba, ngày 02/3/2010 trên VTV1). Như vậy, chúng ta có cần xây thêm trường mới? Hay chúng ta phải làm tốt hơn cho các trường đã có sẵn, với một tư duy giáo dục mới, để chất lượng các trường đại học của ta từ là đại học từ chương như lâu nay trở thành là đại học nghiên cứu. Hay là cứ xây trường mới để rồi với tư duy giáo dục cũ, rồi trường mới vẫn là đại học từ chương. Rồi sinh viên ra trường vẫn không đáp ứng được nhu cầu thực tế, vẫn phải thất nghiệp, vẫn phải làm trái nghề. Và chất xám muôn đời vẫn hoang phí?

Nếu đem so sánh tư duy giáo dục bậc đại học Mỹ với tư duy giáo dục đại học Việt Nam và thành quả của nó, thì đó là một sự so sánh khập khiểng. Mục đích bài viết này không gì khác, ngoài việc nhìn người để tự hiểu, biết về ta. Hòng tìm ra đường đi cho ta minh triết hơn, đúng đắn hơn. Không nhất thiết phải copy và paste toàn bộ. Nhưng phải biết trả lại những cái gì là quy luật, là tự nhiên, để giáo dục nước nhà đứng thẳng, mà không phải lom khom mãi như hơn nữa thế kỷ qua.

Nước Việt có thiếu tài năng không? Tôi cho là không. Trí thức Việt và dân Việt có yêu nước không? Tôi cho là quá yêu nước nữa là đằng khác. Trí thức Việt cần gì để xây dựng nước Việt? Tôi cho rằng cần được lắng nghe, tôn trọng và một môi trường làm việc tốt. Nếu chúng ta biết tôn trọng và nâng niu tài năng thì chuyện Việt nam sẽ là nước dẫn đầu khu vực là chuyện chỉ trong thời gian ngắn. Nước Mỹ sinh sau đẻ muộn, chỉ cần 2 thế kỷ sau sinh, họ đã vươn mình đứng dậy thành cường quốc số 1 thế giới. Họ làm được sao ta không làm được? Câu hỏi này xin dành phần cho các vị đang lèo lái đất nước.


Đón đọc: Xếp hạng đại học: Chúng ta đang đi trên vết xe đổ?

BS Hồ Hải viết xong lúc 23h30 ngày 23/3/2010.
Tư gia, 22h02' ngày 07/5/2010

13 comments:

  1. Em xin bàn về bệnh thành tích tuy rằng còm ment này không đả động gì tới bệnh thành tích. Khoa học thống kê đi song hành với phép làm tròn bởi vì độ chính xác của thống kê chỉ nằm trong phạm vi phép làm tròn đó. Thí dụ nói về dân số một nước người ta nói đến một tỷ mấy với TQ, hai trăm mấy chục triệu với Mỹ, tám mấy mấy trăm ngàn đối với VN, không cần và không thể lấy chính xác hơn.

    Lãnh đạo có thói quen là khi đọc số liệu sẽ nghi ngờ nếu nó là số chẵn, cho nên thuộc cấp sẽ lấy thêm vài số lẻ để đạt được tính "trung thực" mà lại vi phạm nguyên lý thống kê. Thí dụ xã Z báo cáo còn 10.0% (chính xác đến phần ngàn - thực ra tỷ lệ phần trăm không cần đến số thập phân) hộ nghèo, lập tức lãnh đạo sẽ kết luận con số này là số sa lông, không chấp nhận. Thuộc cấp sẽ độ một con số khác ấn tượng hơn đó là 9,789% số hộ nghèo trong xã.

    Vừa rồi có thằng bé bị ngược đãi người ta kết luận bị thương tật 68.83%, ít bữa thấy kỳ quá người ta làm tròn 68.8%. Vậy cần chi đơn vị % (phần trăm) sao không dùng phần vạn hay phần ngàn để đạt được "chính xác". Vấn đề là trong luật người ta ghi các mức độ tỷ lệ thương tật 20%, 30% hay 50% thì chế tài sẽ có mức án tương đương. Vậy nên chỉ cần ghi 69% hay 70% hoặc chỉ cần 65% mà tính chất vụ việc vẫn không thay đổi.

    ReplyDelete
  2. Theo cháu thì cứ đà này chúng ta chẳng cần đợi tới 2020 để hoàn thành mục tiêu đâu. Chỉ cần chúng ta tự lập ra 1 bảng xếp hạng trong đó đánh giá cao các chỉ tiêu chúng ta mạnh như học Triết học nhiều (môn này là đỉnh cao không bao giờ lạc hậu mà), học nhiều môn, ..., tỉ lệ chọi đầu vào cao. Như thế chỉ cần năm sau là chúng ta đạt được top 200. Còn về số lượng tiến sĩ chỉ cần tiếp tục cấp nhiều bằng tiến sĩ giấy như hiện này chắc chắn sẽ OK.

    :)

    ReplyDelete
  3. Dear Nguyễn Thanh Tiến, xin đọc comment trong bài Nước Việt hàng tuần 4 trong đó có kết quả thăm dò của AP-GFK về mức độ hài lòng với cuộc sống của dân Việt.

    ReplyDelete
  4. Lý Toét,

    Anh mau mau chạy ra nhà sách mua một quyển về Toán Xác xuất và thống kê. Nếu không vào dây dọc :

    http://en.wikipedia.org/wiki/Statistics

    Khoa Học thống kê không di dôi với phép làm tròn mà nó di dôi với toán xác xuất. Khi ta lắc hột xí ngầu, cái xác xuất ta dược 1,2,3,4,5,6 nút bằng nhau là 1/6 và tổng số của tất cả xác xuất nói trên bằng 1.0. Lý thuyết của toán xác xuất bắt dầu từ thí dụ dó.
    Dộ chính xác của thống kê nằm ở trong confidence intervals thí dụ 95 %. Viện thăm dò Gallup, thành lập tại Dại Học Princeton, thường dưa kết quả thống kê với sai số là 3% ( sigma = standard deviation ).

    Cái thống kê mà LT nói dó, chỉ có Chị Út Tịch, bà Ba Thi i.e. tiểu nông mới xài thôi.

    ReplyDelete
  5. "Học hàm" Prosessor hoặc Associate Professor luôn được dùng một cách thoải mái và không cầu kỳ hoặc ít khi được tôn trọng hoá ở Mỹ, nhưng ở Việt Nam nay thì tớ mới biết qua bài "gà thiến" và ngay cả ở nhiều nước Âu Châu ngay tới gần đây là một chuyện nhức đầu về văn hoá tự ái nên khi giao thiệp cũng đôi lúc bị ngỡ ngàng và khó xử.

    Nhớ hôm vừa qua Áo làm cách đây hơn 1 con giáp, 1 co-worker ở cấp facility địa phương bị tớ từ trung ương đến để assess về khả năng chuyên môn (departmental) cho công ty; tên này có Ph.D. từ UCLA, California thời Hippy ngày xưa nên chắc hơn tớ 7-8 tuổi. Mặc dù tớ niềm nở đứng lên chào và gọi hắn ta là Dr. XXX rất lịch sự theo văn hóa USA nhưng sắc mặt hắn ta đổi khác thấy rõ và ra vẻ búc xúc 1 chuyện gì đó (hic hic), tớ thì không care nhưng lúc ăn tối có hỏi nhỏ chuyện lúc sáng thì hắn ta trả lời là trước khi vô làm việc cho công ty chả có "học hàm" là Professor ở Vienna nên mọi người "phải" gọi hắn với "tước" Professor Doctor mới phải phép. Tớ chỉ giải thích tí chút triết lý bình dân bên Mỹ và về chức tước rất ư là tương đối trong đời, rồi từ hôm sau gọi hắn ta với tên tục (first name) mà thôi, thích hay không thích..... hu ke! Sau này tụi tớ thân nhau và luôn cùng đi nhậu tới bến với 1 đám "học vị" khủng bên bển mỗi khi tớ qua Áo làm việc.

    Ngoại trừ những professor sau nhiều năm kinh nghiệm từ hãng tư và với thành quả áp dụng thực tế hữu ích cho đời, mấy cái học vị và học hàm mà không có gì giá trị cho đời luôn bị tụi tớ "móc lò" ở sở dài dài. Lương bổng Ph.D. ở trường trả thấp hơn bên ngoài từ 35-45%, cũng như đời sống thường ngày thì chỉ tương đương với đám BS sau 5 năm tốt nghiệp, với khoảng 85 nghìn mỗi năm nên cũng không mấy thoải mái.

    Tớ thường nhắc khéo đám lính Ph.D. của tớ là "...... maybe you should consider a teaching job at a local college or university!" Hehehe.

    Không "móc lò' mấy thầy cô GS...TS bên bển đâu đó nha!

    Bà 8

    ReplyDelete
  6. @LT,

    Các quốc gia Tây Phương họ có Viện Thống Kê, dây là một cơ quan dộc lập với các Bộ và chỉ có cơ quan này cung cấp số liệu thống kê cho quốc gia mà thôi. Vietnam chúng ta không có cơ quan này nên ông Võ Văn Kiệt nói có tình trạng là các dịa phương tư dưa ra các con số trong kinh tế mà trung ương không biết dược dúng sai ra sao. TS Vũ Quang Việt, chuyên gia thống kê kinh tế cho LHQ, cũng nói VN tự dưa ra các con số trong kinh tế nhưng ông có cách tính riêng dể kiểm chứng là có thể chấp nhận hay không. Thí dụ như cả thế giới dang khủng hoảng kinh tế, thế mà các tỉnh dều cho con số tăng trưởng từ 11-12 % thì làm sao dúng dược ? Nếu có ai hỏi họ theo phương pháp nào thì sẽ dược trả lời theo sự hướng dẩn của cơ quan quốc tế. Hỏi nữa cơ quan quốc tế nào ? thì ... làm thinh luôn. Ông Kiệt nói các con số tự họ dưa ra, ngay cả ông Kiệt cũng không kiểm chứng dược.

    Ngày ông Kiệt còn làm thủ tướng, dịa phương Dung Quốc báo cáo tàu 50 ngàn tấn, 100 ngàn tấn cũng vào dược cảng Dung Quốc. Ông tin diạ phương nên dồng ý cho xây nhà máy lọc dầu. Dến chừng xây xong mới biết chỉ có 10 ngàn tấn vào dược thôi. Các tàu lớn hơn không vào dược vì bị mắc cạn nên phải dậu ngoài xa.

    ReplyDelete
  7. Các trường đại học có nhiệm vụ chính là cung cấp sản phẩm giáo dục cho xã hội, và chất lượng giáo dục sẽ được xã hội đánh giá thông qua thị trường lao động. Như vậy, để đánh giá chất lượng các trường thì hãy xem thị trường lao động đánh giá thông qua thu nhập mà sinh viên ra trường nhận được.

    Hiện tại đã có nhiều bảng xếp hạng mà lương của cựu sinh viên đóng một trọng số khá lớn. Để so sánh chính xác thì thường người ta xếp hạng các trường trong cũng một lĩnh vực.

    Nếu em mà chọn trường thì em sẽ chọn trường nào mà khi ra trường được trả lương cao, xin việc dễ.

    ReplyDelete
  8. Tung Son nói chí phải, chí phải. Trên các trang web trường đại học Mỹ nó có để thông tin % sinh viên của nó ra trường có việc làm và lương sau khi tốt nghiệp cử nhân của nó là bao nhiêu cho từng ngành.

    Việt Nam mình bị chạy theo xếp hạng để quảng cáo mà không thực tế chỉ chạy theo hư danh. Thực chất chương trình đào tạo đại học ở Mỹ thì chỉ khác nhau là trường thuộc nhóm nghiên cứu hay nhóm thực hành thì sẽ có khác nhau. Nhưng trên cơ bản thì như nhau về kiến thức và chất lượng sinh viên đầu ra.

    ReplyDelete
  9. Dear Nặc danh,
    Thống kê số người chết đói năm 1945 là 2 triệu người hoặc 1,925,254 hoặc 2,120,251 số nào đáng tin cậy hơn.

    Cái con số 95% người ta gọi là độ hội tụ mà con số này ở những ngành nghiên cứu khác là 9997 phần vạn.

    Tỷ lệ thương tật 65% với 66.83% cái nào hữu ích hơn. Đã nói rồi cái nào cần phần trăm có nghĩa là cái đó chỉ cần chính xác đến % thôi, lôi phần vạn ra đây làm gì cho thêm rắc rối.

    Hệ thống cho điểm 10 của VN không lẽ tốt hơn hệ thống cho điểm 5 của Nga, chưa kể mỗi điểm của VN bây giờ được chẻ ra làm 4 tức là thực chất VN dùng thang điểm 40.

    Đánh giá tỷ lệ thương tật cũng là một hình thức cho điểm với thang 100, chức năng bị mất bao nhiêu điểm thì được tính bấy nhiêu phần trăm.

    Sự công bố một con số rườm rà không phải là điều tốt mà chỉ gây hoang mang.

    Việc đồng hồ nợ của nước Mỹ có độ chính xác đến từng đô la bạn cũng tin được sao?

    ReplyDelete
  10. Dear Van,
    Ở xứ chúng em việc thống kê cũng phải được nhà nước thống nhất quản lý thì mới khách quan được. Có thời Trung ương kêu gọi các địa phương thống kê số lính địch bị tiêu diệt trong địa bàn trong kháng chiến chống Pháp. Kết quả là tổng cộng số tên địch bị loại khỏi vòng chiến đâu tại 60 tỉnh thành lớn hơn dân sô nước Pháp thời bấy giờ.

    Còn số phần trăm tăng trưởng là bao nhiêu đi nữa người dân không quan tâm, cái họ quan tâm là thu nhập của họ có theo kịp đà tăng trưởng về giá cả của hàng tiêu dùng.

    Tăng trưởng của cái gọi là GDP ai cũng biết là bao gồm chi tiêu dân chúng + chi tiêu của chính quyền + (xuất khẩu - nhập khẩu) + đầu tư. Ở xứ mình - nơi có chỉ số ICOR thuộc vào loại thấp - tăng trưởng có nguồn gốc từ đầu tư chiếm tỷ trọng cao. Các nơi đàu tư điển hình là vinashin hay lọc dầu Dung Quất. Vậy cho nên tăng trưởng của VN cỡ 10-12% hoàn toàn trong tầm tay.

    ReplyDelete
  11. GSTS là chính trị thò tay vào giáo dục

    ReplyDelete
  12. Mình đã viết bài này và nó đã đăng trên tạp chí chuyên ngành giáo dục Đại học quốc gia TPHCM cách nay gần 2 năm rồi. Nhưng hôm qua báo Vietnamnet có bài ĐHQG Hà Nội vào top 1.000 bảng xếp hạng Webometrics.

    Lúc 14h chiều hôm qua mình đã vào bài trên của Vietnamnet gửi cái bàn luận với nội dung như sau:

    "Webmetrics là 1 trang nó đánh giá thống kê theo số lần truy cập trang web của trường chứ không đánh giá đúng những tiêu chí một đại học chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Nên chỉ cần thuê 1 em bảo vệ tối ngày ngồi click in và out trang web thì sẽ được Webmetrics xếp hạng cao thôi. Bản thân tớ chưa biết cái mặt ngang mày dọc của trang web đại học quốc gia Hà Nội."

    Nhưng tới giờ này chưa thấy cái bàn luận này được Vietnamnet đưa lên. Không hiểu tại sao? Buồn quá khi hiểu về chất lượng giáo dục ở Việt Nam của báo chí rất lơ mơ.

    ReplyDelete

Ghi một nhận xét:
- Tô đậm: <b>câu muốn tô đậm</b>
- Chữ nghiêng: <i>câu muốn in nghiêng</i>
- Chèn link: <a href="địa chỉ web muốn chèn">text</a>
- Chèn hình: [img]link hình muốn chèn[/img]
- Chèn video từ youtube: [youtube]link video cần chèn[/youtube]