Monday, July 26, 2010

VĂN HÓA VÀ SỰ PHÁT TRIỂN

Bài liên quan:
+ Văn hóa tranh luận trên cộng đồng
+ Giao lưu văn hóa và sự phát triển
+ Chu kỳ văn hóa

Hôm nay đổi đề tài để chúng ta cùng luận bàn với nhau văn hóa và sự phát triển của một dân tộc. Văn hóa là thói ăn, nết ở, là thuần phong mỹ tục, là suy nghĩ và hành động. Nó được hình thành và còn lại tinh túy của một cộng đồng dân cư sống trên một vùng địa lý, qua lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng dân cư ấy. Nó là cái mà ta học hoài, học mãi không hết. Thế giới loài người được phân chia làm hai loại nền văn hóa: văn hóa nông nghiệp và văn hóa du mục. 

Hai nền văn hóa này giống như một cặp phạm trù âm dương bổ khuyết cho nhau. Người ta xem văn hóa du mục như là dương: ưa thay đổi, thích sự năng động, luôn di chuyển theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Và nền văn hóa du mục là đầu tàu của sự phát triển khoa học kỹ thuật của loài người với những lý luận duy lý. Trong khi đó, nền văn hóa nông nghiệp là đại diện cho phần âm, thích sự ổn định, khó lòng thay đổi, để giữ sự vững bền., lý luận duy tình. Nó đại diện cho sự bảo thủ và chậm tiến.

Có nhiều nhà văn hóa học muốn phân chia các nước trên thế giới đang thuộc nền văn hóa nào giữa hai nền văn hóa trên. Ví dụ như Việt Nam ta thuộc nền văn hóa nông nghiệp, chuộng sự ù lỳ, bảo thủ, sợ sự đổi thay, bám vào sự ổn định gốc rạ mà sống. Còn như các nước Âu Mỹ thì thuộc nền văn hóa du mục. 

Song vấn đề đặt ra ở đây là hầu như không có một dân tộc nào đều có cộng đồng thuần túy du mục hay nông nghiệp. Chỉ có sự đa số có cách ứng xử theo một khuynh hướng văn hóa, chứ không có 100% dân tộc ấy đều sống theo một nền văn hóa thuần túy.

Một vấn đề đặt ra nữa là, như vậy cái gì làm cho cộng đồng dân tộc đa phần đi theo một nền văn hóa cụ thể để làm động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội hay kềm hãm sự phát triển xã hội? Các nhà nghiên cứu thấy rằng vai trò của chính trị là tiên quyết để hình thành nền văn hóa của một dân tộc. Vì chính các thành viên tiên phong của chính trị họ quyết định cách tư duy và hành động cho cộng đồng thông qua luật lệ, thông tin truyền thông đại chúng để phục vụ mục đích cai trị của mình.

Một nhà nước pháp trị thường song hành với nền văn hóa du mục và ngược lại một nhà nước nhân trị thường đi với nền văn hóa nông nghiệp.

May mắn cho dân tộc nào có đội ngũ tiên phong có tư duy đi theo văn hóa du mục. Và cũng xuôi rủi cho dân tộc nào có những nhà chính khách đang có tư duy ở nền văn hóa nông nghiệp. Nhưng điều này cũng không phải lúc nào cũng đúng. Vì bất kỳ sự thay đổi nào cũng đều có những cơn đau, vấn đề là làm sao cơn đau đó dài hay ngắn và có biết, muốn chữa nó lành bệnh hay không? Nếu muốn và thì sẽ biết chữa lành bệnh để phát triển sau đổi mới. Còn nếu biết mà không muốn chữa lành thì cơn đau mãi triền miên.

Cho nên sau sự thay da đổi thịt vấn đề còn lại là tư duy văn hóa du mục có còn tiếp tục hay dừng và quay đầu trở lại văn hóa nông nghiệp? Nhìn lại thế giới các nước châu Âu và các nước châu Á sau thời kỳ đổi mới  cho ta thấy có sự khác biệt. Qua đó, có thể thấy văn hóa là nền tảng cho sự phát triển. Không phải khoa học kỹ thuật hay sự thông minh của dân tộc ấy quyết định sự phát triển quốc gia, mà chính văn hóa là cái tiên quyết để quốc gia phát triển và trường tồn hay tụt lùi.

Asia Clinic, 18h56' ngày thứ Hai, 26/7/2010

26 comments:

  1. rất anh minh
    Bác Hải thật tuyệt vời
    người luôn tìm hiểu cái mới, cái chưa biết , mới hy vọng tiến bộ
    ai luôn nhờ vào người khác sẽ ù lì
    chậm tiến

    ReplyDelete
  2. Trích ở trên,

    "chính các thành viên tiên phong của chính trị họ quyết định cách tư duy và hành động cho cộng đồng thông qua luật lệ, thông tin truyền thông đại chúng để phục vụ mục đích cai trị của mình."

    Cái nhận xét này là chính xác 100%.

    Quốc hội, truyền hình, báo lề phải, loa phường, cả một hệ thống giáo dục, và mới bổ xung thêm "tờ Nhân Quyền" nữa.

    Việtnam sẽ không bao giờ thóat ra đụoc khỏi văn hóa Nông nghiệp,

    hehe...Văn Hóa Lúa Nuớc????????)

    ReplyDelete
  3. chú cho cháu hỏi với
    chú học y thì có hay nghiên cứu sang tâm lý học không? vậy mấy cái tư duy, tri thức, trí thông minh... thì nó ở môn gì ạ?
    chú có khi nào đi đo IQ không?:D đo thì thước như nào là ok? nếu có một cái bài như này thì chú thấy nó có right chính xác không ạ?
    http://thituyendung.com

    ReplyDelete
  4. Đọc bài này của bác làm cháu nhớ mấy bài viết của ông Phan Khôi, viết trên báo Đông Pháp năm 1928. Xin biên ra cho vui:

    1. Bài "Tư tưởng của Tây phương và Đông phương" ông PK nói tư tưởng của hai nền văn minh này có 3 điểm khác nhau:

    - Tây phương chuộng khoa học, Đông phương chuộng huyền học.
    - Tây phương trọng tự chủ, Đông phương trọng thống thuộc.
    - Tây phương quý tấn thủ, Đông phương quý an phận.

    http://www.viet-studies.info/Phankhoi/PKhoi_TuTuongDongTay.htm

    2. Bài "Mấy lời kết luận về Cô Hồng Minh và cái thuyết châu Âu sắp tan nát" có nói (có lẽ hơi cực đoạn) về việc nên theo cái nào.

    "Dân Á châu mà khôn ra thì nên gác những lời của Cô Hồng Minh để ngoài tai, bỏ những thi tập của Tagore vào giỏ rác, cho đến Khổng Tử, Thích Ca cũng mời các ngài ngồi đó đã, để chúng tôi lo tập rèn khoa học, đúc súng, đóng tàu, làm máy xay gạo đặng có sống."

    http://www.viet-studies.info/Phankhoi/PKhoi_CoHongMinh.htm

    ReplyDelete
  5. Riêng về văn hóa du mục, bác Hải nói cháu mới ngẫm lại và thấy đúng. Có lẽ không có dân nào "du mục" dữ dội triền miên như dân Do Thái.

    Quả thật là một giống dân rất xuất sắc.

    ReplyDelete
  6. Văn hóa của một quốc gia không phụ thuộc vào trình độ sản xuất và khoa học của người đang sống trong quốc gia đó, mà nó là một sản phẩm kết tinh của trí tuệ sâu sắc của các thế hệ đi trước vun đúc để lại cho dân tộc

    ReplyDelete
  7. Dear Thaydoi73,

    Có thay đổi nhiều chứ.

    Hãy nhìn Japan, South Korea, và China xem văn hóa của họ hiện nay như thế nào?

    Cũng đừng quên nhìn lại VN hiện nay như thế nào so với khỏang 20 năm về truớc thôi. Không cần xa hơn nữa đâu?

    ReplyDelete
  8. Hihi, đề tài này có vẻ ít rôm rả nhỉ?

    Dear Rongsay, học y mà không học tâm lý học là hỏng bét. Thậm chí còn thêm cái tâm lý người bệnh nữa. Tụi tớ thường nói vui, mọi người có thể giấu bí mật của mình với vợ chồng con cái, nhưng không dấu với bác sỹ và thầy bói. Khà khà. Còn ba cái test IQ là để cháu nhỏ làm chứ tớ làm làm gì nữa? Bây giờ chỉ làm chủ chứ đi làm thuê nữa đâu mà test với tiêt hả cháu?
    ------------------------------

    Dear All,
    Văn hóa nền dân tộc thì khó lòng thay đổi. Nhưng với những áp đặt chính trị của các nhà cầm quyền sẽ đẩy tư duy hành động thói ăn nết ở cộng đồng theo một hướng khác và làm thành một nét văn hóa mới. Ví dụ như: văn hóa đọc gần đây của dân Việt là: Cướp giết hiếp nhờ báo công an và báo an ninh định hướng dùm. Văn hóa công sở VN gần đây là văn hóa phong bì và quán nhậu nhờ vào đường hướng lãnh đạo tốt. Văn hóa giao thông đô thị là vượt đèn đỏ và đi sai luật nhờ vào tư duy qui hoạch đô thị không hợp tầm thời đại. Văn hóa hỏa táng thay vì địa táng nhờ vào tăng dân số. Văn hóa nói láo nhờ vào có định hướng. Văn hóa chạy bằng cấp, chức vụ, etc... Các bạn có thể ngồi liệt kê những nét văn hóa mới nhờ vào sự lãnh đạo sáng suốt tài tình cả ngày không hết.

    Ngày mới hạnh phúc,

    ReplyDelete
  9. Tớ có 1 thắc mắc muốn hỏi các bạn, nhất là Cụ Lý Toét là ngày xưa hồi VNCH khi giận ai hoặc bực chuyện gì bạn tớ thường xổ 1 tràng tiếng Đức hoặc Đan Mạch, ngày nay tụi tư bản giãy chết ở Mĩ cũng luôn ép this ép thát khi xì nẹc, nhưng lâu nay tớ thường nghe câu "Đồ vô văn hóa", nghe thì có vẻ rất văn hóa nhưng tớ không cảm nhận ra tí ấn tượng hay feeling xấu về văn hóa chi hết!

    "Đồ vô văn hóa" thực nghĩa là chi? Dùng khi nào và bởi ai cho hợp thời hợp lúc theo văn hóa VN hiện nay?

    Bà 8

    ReplyDelete
  10. Dear Cụ 8, bữa nay em toét mắt nên chỉ còm ngắn, đại ý thế này. Tiếng Việt trong nước cũng tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên CNXH. Trước đây người ta gọi cụ khác, nay người ta gọi cụ là "khúc dồi ngàn dặm", như thế nghĩa là các cụ đã được "khoan hồng" lắm lắm.

    ReplyDelete
  11. Thêm một vụ "Văn Hóa Mới" đây này.

    "Lại một vụ bằng cấp giả/dỏm lộ mặt: Phó bí thư Tỉnh ủy Yên Bái học Tiến sĩ chỉ 6 tháng"

    Căn cứ vào chính sách này, năm 2008 ông Nguyễn Văn Ngọc đã đề xuất được đi học và ngày 2-10-2008 Tỉnh ủy Yên Bái có Quyết định số 878 cử ông Ngọc theo học khóa đào tạo Tiến sĩ quản trị kinh doanh của Đại học Nam Thái Bình Dương (quyết định không ghi rõ trường ở đâu). Theo đó, ông Ngọc sẽ học tại trường này và bảo vệ luận án Tiến sĩ tại Malaysia.

    ông Ngọc chỉ cần sáu tháng đã lấy được bằng Tiến sĩ.

    Cụ thể, tháng 3-2009 ông Ngọc báo cáo hoàn thành khóa học và đề nghị tỉnh hỗ trợ một phần kinh phí học tập. Điều này được thể hiện tại văn bản số 951 ngày 23-3-2009 của Văn phòng Tỉnh ủy Yên Bái gửi Sở Tài chính đề nghị vận dụng chính sách hỗ trợ cho ông Nguyễn Văn Ngọc.

    Công văn nêu rõ: “Toàn bộ kinh phí chương trình đào tạo MBA của Trường đại học Nam Thái Bình Dương mà đồng chí Nguyễn Văn Ngọc – Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy – theo học là 17.000 USD. Đến nay, đồng chí Nguyễn Văn Ngọc đã hoàn thành chương trình đào tạo Tiến sĩ của Trường đại học Nam Thái Bình Dương và được nhận bằng Tiến sĩ”.

    MBA = Tiến sĩ????

    ReplyDelete
  12. Đọc bài viết của bác Hải, có một ý em hiểu thế này đúng chưa ạ: Chính trị có vai trò tiên quyết để hình thành nền văn hóa của một dân tộc. Đến lượt mình, văn hóa là nền tảng cho sự phát triển xã hội.

    Em hoàn toàn đồng ý là chính trị tác động rất lớn đến văn hóa (và cả chiều ngược lại nữa).

    Nếu em là đúng, bác Hải có thể giải thích rõ hơn "vai trò tiên quyết" là như thế nào? Nếu có, liệu vai trò đó có xuyên suốt trong toàn bộ quá trình văn hóa hay không? Nền sản xuất đóng vai trò như thế nào trong sự hình thành nền văn hóa?

    Cảm ơn bác.

    ReplyDelete
  13. Xin đọc cụm từ "Nếu em đúng.." thành "Nếu em hiểu đúng như trên..". Xin lỗi bác Hải.

    ReplyDelete
  14. Một sai lầm lớn nhất của cụ Choi là cụ cứ tin rằng báo chí trong nước đưa tin trung thực. Cụ đừng để ý mấy chuyện đó cho tốn thì gian, chỉ là chuyện đấu tranh nội bộ giữa họ với nhau mà thôi. Báo chí định hướng cho dân chúng hả hê một cách bầy đàn.

    Mỗi kỳ bầu bán chức vụ bao giờ cũng có sự "cạnh tranh" gay gắt giữa các ứng viên. Các cụ nói "ăn vụng phải biết chùi mép" nên những vị cán bộ được cơ cấu sẽ ngụy tạo lý lịch cho mình rất là kín đáo. Các đối thủ sẽ moi những bí ẩn của nhau ra trước dư luận mà bào chi là phương tiện. Và những đòn tấn ccông như thế sẽ có những sai lầm rất là hớ hênh tương tự báo an ninh thế giới đưa tin về người Việt bên Mỹ.

    Kỳ này đồng chí Tô bị tấn công. Phàm là lãnh đạo chắc chắn phải dâm ô vì 2 lý do. 1 là do có quyền, dư tiền và nhiệm kỳ có hạn nên sống gấp. 2 là đó là một vết thương không lành trên con voi do người quản tượng tạo ra để dễ bề khống chế. Thông tin trên báo về đ/c Tô chỉ là chuyện đấu tranh nội bộ, ai tin vào điều đó sẽ tin rằng lãnh đạo hoàn toàn trong sạch chỉ duy nhất đ/c Tô bị bái chí "trung thực" vạch trần.

    ReplyDelete
  15. BS Hai viet bai nay chung chung va nham chan qua,tui thay sao noi vay,BS dung co buon.
    Van hoa la 1 de tai het muc het giay...nhung tui ky vong, it ra BS cung phai neu ra nhung net"cham pha" cua van hoa VN va di san cua van hoa VN hom nay de moi nguoi cung chia xe.Chang thay gi het!
    Ah,nhan noi ve van hoa,toi vua doc duoc 1 tin dong troi:"Mot truong dai hoc dzom o My hop tac voi dai hoc quoc gia Hanoi dao tao thac sy kinh doanh"!
    Theo tin nay cho biet,trong buoi le trao bang tot nghiep cua truong co ca dai su My o VN tham du nua!
    Van hoa nay la van hoa gi vay?
    Thiet la DONG TROI!!
    Khoa-Uc chau(trantkh2003@hotmail.com)

    ReplyDelete
  16. Khẹt khẹt khẹt, ngủ trưa dậy đọc mấy cái bàn luận nên phải trả lời.

    1. LT nói chí phải 2 cái phàm là.

    2. Le Nam, ý của tớ là một đất nước muốn phát triển cân bằng thì lãnh đạo chính trị phải biết sử dụng nền văn hóa nào trong giai đoạn nào của lịch sử phát triển đất nước ấy. Khi đã dùng văn hóa du mục làm cuộc cách mạng xã hội thì phải triệt để rốt ráo, khi xã hội đi đến hoàn thiện thì dùng văn hóa nông nghiệp để giữ sự vững bền, nhưng khi sự vững bền có nguy cơ lạc hậu với tiến trình tiến hóa của xã hội thì nhiệm vụ lãnh đạo phải làm tiếp một giai đoạn thay đổi khác bằng văn hóa du mục. Hãy cứ nhìn nước Mỹ là sẽ thấy. Đàng Dân chủ đại diện cho thực hiện văn hóa du mục canh tân nước Mỹ, nên được mệnh danh là đảng cấp tiến (liberal), còn đảng Cộng hòa đại diện cho việc sử dụng văn hóa nông nghiệp hành xử nên được xem là đảng bảo thủ (conservative). Sự đổi thay đảng cầm quyền ở nước Mỹ là một cách điều hành xã hội văn minh nhất nhân loại hiện nay. Nó phù hợp 3 qui luật phát triển của duy vật luận: lượng chất, mâu thuẫn và thống nhất các mặt đối lập trong cộng đồng để đưa xã hội Mỹ luôn tiến lên.

    Có nhiều người hiểu nhầm rằng khoa học kỹ thuật là nền tảng cho sự phát triển. Nhưng họ không thấy cốt lõi và nền tảng cho sự phát triển là văn hóa nền của một dân tộc. Hy Lạp có thể suy thoái nợ đầy đầu, nhưng dân Hy Lạp vẫn có phong thái của một nền văn hóa quí tộc đẻ ra tư tưởng của nhân loại một thời. Đó là điều cần chiêm nghiệm.

    Thế thì VN ta có gì về văn hóa để phát triển? Tại sao cứ đến chiến tranh thì mới có đồng lòng, nhưng hết chiến tranh thì lại tệ hại đi qua bao triều đại cứ theo 1 chu kỳ lẩn quẩn như hiện nay?

    Tương tự, trong gia đình cũng vậy làm cha mẹ phải biết làm sao bản thân mình cách tân, con cái cách tân khi thấy sự phát triển bị chậm lại và không phù hợp với thời đại. Và biết gìn giữ sự vững bền tinh túy của văn hóaq gia đình cần thiết. Một doanh nghiệp cũng thế. Để tất cả trở thành một thương hiệu: thương hiệu gia đình, thương hiệu doanh nghiệp và thương hiệu quốc gia. Đó chính là tại sao văn hóa là đầu tiên và quyết định, là nền tảng cho sự phát triển hay kềm hảm sự phát triển. OK?

    3. Anh Khoa, cái link anh đưa cụ Choi đã đưa rồi. Tôi viết bài vĩ mô về văn hóa và sự phát triển. Anh lại đi bàn cái vi mô của văn hóa và sự phát triển là sao, là sao?

    Khà khà, cảm ơn các bạn đã mở những vấn đề hay.

    ReplyDelete
  17. Hê hê, bác lý Toét thật là độc ác.

    Ý bác là các vị nhà ta cố tình tạo ra một vài chấm đen trên nền một tờ giấy vàng ố và xám xịt phải không ạ. Vậy là thay vì phải thay nó bằng một tờ giấy trắng, sạch sẽ hơn thì mọi người sẽ an lòng với suy nghĩ là chỉ có mỗi vài chấm đen nhỏ nhoi?

    @Khoa:
    Bác Khoa sao còn đòi chi tiết, cụ thể nữa làm gì nhỉ?
    Bài này của bác Hải là kiểu tổng hợp, lý giải cho thực tiễn cuốc sống. Mà thực tiễn cuộc sống thì sờ sờ ra đó mà bác còn băn khoăn sao?

    ReplyDelete
  18. Dear ht3i,
    Nói tôi độc ác phải tội chết. Tôi chỉ phân tích khách quan thôi.

    ReplyDelete
  19. Dear Anh Lý Tóet,

    Cám ơn anh đã chỉ dạy.

    Nếu thế thì uớc gì mỗi năm tổ chức đại hội đảng cho họ giết nhau hết đi cho dân đỡ khổ nhỉ.

    Chỉ sợ hạ một nó lại đẻ ra 10 thì chết con dân mất.

    Choi

    ReplyDelete
  20. BS Hồ Hải proxy cho văn hóa bằng tiêu chuẩn "nông nghiệp" hay "du mục" hơi mới lạ. Tuy nhiên, du mục cũng thuộc về nông nghiệp mà.

    ReplyDelete
  21. Dear Ancora,

    Văn hóa du mục: Micratory culture, nó đại diện cho những dân tộc nay đây mai đó, không ổn định trong tư duy và hành động. Thích sự thay đổi để đáp ứng nhu cầu cuộc sống. Thích xâm lược kẻ khác và tư duy duy lý.

    Văn hóa nông nghiệp: Agricultural culture, nó đại diện cho những dân tộc thích sự ổn định, vững bền, sợ thay đổi, dù lạc hậu với tư duy duy tình.

    Cái này là giáo khoa mà Ancora?

    ReplyDelete
  22. Thưa BS Hồ Hải,
    Có lẽ là "Migratory" thay vì "Micratory". Thế nhưng nếu google từ khóa chính xác "Micratory culture" + "Agriculture culture" hoặc "Migratory culture" + "Agriculture culture" thì vẫn không có kết quả cho cả trường hợp google thông thường lẫn google scholar.

    ReplyDelete
  23. "Migratory culture" = culture of movement.

    Choi

    ReplyDelete
  24. Nhin lai lich su van hoa thi chung ta thay VN tu ngan xua song em a voi mot nen van hoa nong nghiep,lay dao TRUNG DUNG(am duong hoa hop) cua KHONG TU lam nen tang,lay ky cuong QUAN-SU-PHU de thiet lap trat tu xa hoi.Moi nguoi phai tuan theo phep vua,hoc tro phai ngoan ngoan nghe loi thay,con cai khong duoc cai lai cha me...Noi chung khong duoc tu duy hoac hanh dong ngoai khuon phep ma pham toi.
    Song em dem nhu vay mot thoi gian rat lau.Bong nhien 1 luong van hoa khac ap vao voi 1 suc manh vu bao lam dao lon het tat ca moi ky cuong,gia tri... Van hoa Marxism!-Mot nen van hoa gay biet bao dau kho,mot nen van hoa tu choi vai tro ca nhan,mot nen van hoa dan ap va tieu diet tat ca cac nen van hoa khac,mot nen van hoa rat la khoa hoc vien tuong.
    con gi nua xin cac ban ban tiep
    Khoa-Uc chau

    ReplyDelete
  25. Muốn xây dựng xã hôi mới và con nguời mới thì cần phải xóa bỏ tận gốc những giá trị của cái cũ và con nguời cũ.

    Muốn xây dựng xã hội chủ nghĩa thì cần phải có con nguời xã hội chủ nghĩa.

    Bây giờ thì chẳng còn xã hội chủ nghĩa nữa thì xóa bỏ xã hôi và con nguời nó đi và lại làm lại từ đầu.

    Hình như anh hải nói thà làm lại từ đâu còn hơn làm nguời về sau??

    ReplyDelete
  26. @ Bác Choi
    @ Bác Hải

    ''Hãy là ta đi lại từ đầu, Đừng nên là người bước vội về sau.''


    Bây giờ cháu mới hiểu và thấm câu này.


    Nguyễn Hoàng Minh Trị

    ReplyDelete

Ghi một nhận xét:
- Tô đậm: <b>câu muốn tô đậm</b>
- Chữ nghiêng: <i>câu muốn in nghiêng</i>
- Chèn link: <a href="địa chỉ web muốn chèn">text</a>
- Chèn hình: [img]link hình muốn chèn[/img]
- Chèn video từ youtube: [youtube]link video cần chèn[/youtube]