Showing posts with label biến đổi khí hậu. Show all posts
Showing posts with label biến đổi khí hậu. Show all posts

Wednesday, May 15, 2013

MỤC TIÊU BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU BẤT KHẢ THI

Bài chép lại trên Google Cache



Trong bài phát biểu khai mạc hội nghị trung ương 7, khóa XI của ông tổng bí thư đảng cộng sản ở Việt Nam có mục tiêu cuối cùng là, về ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên, môi trường, khi tổ chức Global Witness ra thông báo về tình trạng phá rừng nguyên sinh của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai ở 3 quốc gia Việt, Miên và Lào để trồng lại rừng cao su.

Ngay lập tức ông chủ tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai lên tiếng phản bác cả ở truyền thông trong nước và nước ngoài, đây là việc của 3 chính phủ của 3 nước ký kết với nhau và HAGL chỉ là người thực hiện những ký kết về chiến lược kinh tế. HAGL không lấy, mua, bán bất kỳ một khối gỗ nào, trên thực tế và trên văn bản giấy tờ, ngay cả khi các chính phủ Lào và Cambodia đề nghị HAGL thu mau những khối gỗ từ hàng trăm ngàn hecta rừng ở Lào và Cambodia như Global Witness đã công bố(xem video clip kèm theo). Điều đáng nói là sau cáo buộc giá cổ phiếu HAG rớt và ông bầu Đức mất đến 430 tỷ đồng tương đương hơn 20 triệu đô la chỉ trong vòng vài giờ.

Video Clip mà tổ chức Global Witness cáo buộc tập đoàn HAGL đã làm mất hàng trăm ngàn hecta rừng ở Lào và Cambodia

Trái đất có 3/4 diện tích là biển, và chúng ta đang sống trên 1/4 diện tích đất đai còn lại. Trong đó, rừng là lá phổi giúp chúng ta có sự sống từ hàng triệu năm xưa đến hôm nay. Hầu hết hơn 3/4 diện tích rừng tập trung ở khu vực nhiệt đới và cận xích đạo nhờ lượng mưa và khí hậu thích hợp ở vùng này. Khu vực Amazon Nam Mỹ là lá phổi lớn nhất, sau đó là khu vực Đông Nam châu Á, trong đó có Đông Dương - Việt, Miên và Lào. Trong khi đó, rừng nhiệt đới lại tạo ra 30% lượng nước ngọt cho trái đất theo báo cáo vào ngày 08 tháng 10 năm 2010 của Frank Field.

Nguyên nhân tạo ra việc phá rừng có thể liệt kê ra sau đây:
1. Do nhận thức của con người, khai thác không đúng quy hoạch.
2. Do quy hoạch và kế hoạch không đúng đối với quá trình điều chế rừng, sắp xếp ngành nghề...
3. Hoạt động quản lý nhà nước về rừng yếu kém.
4. Do tập tục du canh du cư, đốt nương làm rẫy của một số cộng đồng thiểu số bà con dân tộc vùng cao.
5. Do quá trình chuyển hóa đất từ sản xuất lâm nghiệp sang sản xuất công, nông nghiệp.
6. Do xây dựng cơ bản: xây dựng đường giao thông, công trình thủy điện,...
7. Do hoạt động phá rừng của các lâm tặc nhằm để lấy lâm sản.

Gỗ ở Asean thì gỗ Việt Nam là tốt nhất, có giá nhất, rồi đến gỗ Lào và Cambodia sau cùng là gỗ Thái Lan là rẻ nhất. Gỗ Mã Lai và Indonesia cũng rẻ như Thái Lan. Tôi xin ví dụ, 1m3 gỗ trắc Việt Nam kích cỡ quy ước 17 x 25cm giá khoảng 15.500usd/m3 on board(giá FOB), của Lào và Cambod khoảng 14.600usd/m3 on board, của Thái Lan, Indo và Mã Lai chỉ khoảng 12.000usd/m3 on board mà thôi. Chỉ tính tạm thế để các bạn tưởng tượng ở 3 nước Lào, Việt và Cambod trữ lượng chỉ riêng gỗ trắc đã đến hàng chục triệu khối. Nếu cắt theo quy ước 26 x 35cm thì giá gỗ trắc Việt khoảng 26.000usd/m3 giá FOB. Còn nếu cắt theo quy cách 36 x 45cm thì giá gỗ trắc của Việt Nam giá khoảng 36.000usd/m3 on board, theo thời giá ngày hôm nay. Đắc lè lưỡi chưa các bạn? Chúng mình mà chỉ cần có 30m3 gỗ trắc là ăn cả đời không hết. Trong khi đó, trữ lượng chỉ riêng gỗ trắc ở 3 nước Đông Dương sau ngày 30/4/1975 là hàng triệu mét khối đã bay biến trong vòng chỉ 30 năm qua!

Việc phá rừng gây ra rất nhiều thảm họa thì ai cũng rõ. Nhưng để nhìn thấy những thảm họa ấy, cần có những con số cụ thể, mới thấy hết chúng ta đang tự kết liễu sự sống của mình vì lòng tham và sự thiếu hiểu biết mà tôi muốn trình bày sau đây.

Về không khí, thì theo báo cáo năm 2006 của Quỹ tài trợ Chirac, thì việc phá rừng nguyên sinh ở các nước trong khu vực nhiệt đới là tác nhân của 20% làm nóng lên của trái đất do hiệu ứng lượng khí nhà kính. Theo Ủy ban liên chính phủ về thay đổi khí hậu, việc phá rừng ở khu vực nhiệt đới đã góp 1/3 lượng khí thải carbonic(CO2) do con người gậy ra. Phá rừng làm lượng carbon trong đất thoát trở lại không khí. Ở các khu vực bị phá rừng, đất tăng nhiệt nhanh hơn và thời tiết trở nên nóng hơn, điều này kích thích quá trình bốc hơi nước của đất, từ đó hình thành các đám mây và dẫn đến lượng mưa sẽ gia tăng. Mặc dù vậy, hiện nay các nhà khoa học cho rằng phá rừng không có ảnh hưởng gì tới mức độ oxy của bầu khí quyển. Tuy nhiên việc đốt rừng thải ra một lượng lớn CO2, làm gia tăng sự ấm lên của trái đất. Các nhà khoa học cũng cho biết, phá rừng nhiệt đới làm 1,5 tỉ tấn carbon được thải vào không khí mỗi năm.

Về nước, theo báo cáo của United Nations - Liên Hiệp Quốc - thì vòng tuần hoàn nước cũng bị ảnh hưởng bởi phá rừng. Cây hút nước trong lòng đất và giải phóng vào không khí. Khi rừng bị phá bỏ, cây không còn làm bay hơi lượng nước này, điều này khiến khí hậu trở nên khô hạn hơn rất nhiều. Phá rừng làm giảm lượng nước trong đất, lượng nước ngầm và độ ẩm của không khí. Rừng làm tái bổ sung nước ở tầng ngậm nước ở vài nơi, nhưng rừng là nguồn hút nước chủ yếu của tầng ngậm nước.

Phá rừng làm giảm khả năng giữ và bay hơi nước mưa của đất. Thay vì giữ nước mưa được thấm xuống tầng nước ngầm, phá rừng làm tăng quá trình rửa trôi nước bề mặt, sự di chuyển của nước bề mặt có thể dẫn đến lũ quét và gây nhiều lũ lụt hơn khi có rừng bảo vệ. Quá trình làm giảm thoát hơi nước, từ đó làm giảm độ ẩm không khí, trong một vài trường hợp có thể làm giảm lượng mưa theo hướng gió từ khu vực bị phá rừng, vì nước không được tuần hoàn trở lại rừng do bị mất trong quá trình rửa trôi và đổ thẳng ra biển. Nó làm nước biển dâng cao.

Về đất, như đã nói qua trong phần về nước, phá rừng làm tăng độ xói mòn của đất khi nó làm tăng độ rửa trôi và giảm độ bảo vệ đất của lá khô, lá rụng trong rừng. Hoạt động lâm nghiệp cũng có thể làm tăng độ sói mòn đất do phát triển đường xá và sử dụng dụng cụ cơ khí.

Rễ cây liên kết đất với nhau, khi đất nông vừa đủ thì rễ cây có tác dụng kết dính đất với tầng đá gốc. Việc chặt phá cây trên các sườn núi dốc có nền đất nông do đó làm tăng nguy cơ lở đất, có thể ảnh hưởng tới những người dân gần khu vực đó. Phá rừng làm giảm độ kết dính của đất, từ đó dẫn tới xói mòn, lũ lụt, lở đất. Câu chuyện lở đất vùi lấp người dân ở Việt Nam xảy ra cả trongmùa hạn hán gần đây là không hiếm, chưa tính đến trong mùa mưa lũ.

Về sinh thái, phá rừng làm giảm sự đa dạng sinh thái và làm môi trường bị suy thoái. Rừng là nơi cung cấp nguồn sinh thái, còn là nơi sinh sống, trú ẩn của nhiều loài động vật. Rừng cũng còn là nơi cung cấp nhiều nguồn dược liệu quý cho con người, mà ngay cả trong các phòng thí nghiệm cũng không thể tổng hợp được.

80% đa dạng sinh thái là từ rừng nhiệt đới. Việc phá rừng nhiệt đới đã báo động vào tháng 02/2012 đã lên đến 50% diện tích. Các nhà khoa học ước tính chúng ta đang mất đi 137 loài thực vật, động vật và côn trùng mỗi ngày do phá rừng mưa, con số này tương đương với 50.000 loài mỗi năm. Nhiều dự đoán cho rằng 40% các loài động, thực vật ở Đông Nam Á có thể bị xóa sổ hoàn toàn vào thế kỷ XXI. Và các nhà khoa học dự đoán rằng, với tốc độ phá rừng như hiện nay,chỉ trong vòng 30 năm tới, toàn bộ rừng nhiệt đới sẽ bị phá sạch, nếu chúng ta không ngưng ngay hành động phá rừng ngay từ bây giờ!

Tác động về kinh tế, theo báo cáo tại Bonn vào tháng 5/2008, trong Hội nghị về Đa dạng Sinh học cho rằng, việc phá rừng và các yếu khác của tự nhiên có thể làm tồi tệ thêm mức sống của người nghèo trên thế giới và làm giảm 7% GDP của thế giới tới năm 2050.

Gỗ là một nhu cầu thiết yếu của cuộc sống, con người đã biết sử dụng gỗ từ thời ăn lông ở lổ. Cho đến hôm nay gỗ được xem là một vật phẩm thiết yếu ngang bằng với nước và đất trong cuộc sống hằng ngày. Người ta tính, hiện nay tại các quốc gia đang phát triển có khoảng một nửa dân số thế giới vẫn còn dùng gỗ để sưởi ấm, đun nấu thức ăn, và xây nhà. Đó là chưa tính đến nó còn là vật liệu làm ra giấy để viết cho toàn cầu.

Các sản phẩm từ rừng là một phần quan trọng của nền kinh tế ở cả các nước phát triển lẫn đang phát triển. Các lợi nhuận kinh tế ngắn hạn từ chuyển đổi đất rừng sang đất nông nghiệp, hay việc khai thác gỗ quá mức, thường dẫn đến những hậu quả kinh tế lâu dài, ảnh hưởng tới nguồn thu nhập lâu dài và sản lượng của rừng. Tây Phi, Madagascar, Đông Nam Á và nhiều vùng khác trên thế giới đã phải chịu những tổn thất thu nhập do suy giảm sản lượng gỗ. Sự khai khẩn trái phép làm nhiều nền kinh tế tổn thất hàng tỉ đô la mỗi năm.

Hầu hết các nền kinh tế tăng trưởng nhanh thường có ảnh hưởng tới sự phá rừng. Áp lực chủ yếu đến từ các quốc gia đang phát triển, những nơi mà cả dân số và kinh tế đều tăng trưởng nhanh chóng. Một báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 1999 cho biết, khi dân số gia tăng, nhà cửa, đường xá, dân số đô thị mở rộng, khi phát triển thì cần có sự kết nối bằng việc xây dựng đường xá. Việc xây dựng đường xá ở nông thôn không chỉ kích thích phát triển kinh tế mà còn tạo điều kiện cho sự tàn phá rừng. Khoảng 90% rừng bị phá ở khu vực Amazon diễn ra trong phạm vi 100 km so với đường giao thông.

Đoạn kết, có lẽ vì thế mà tháng 7/2009 Cambodia đã ra lệnh cấm xuất khẩu gỗ, nhưng mãi đến tháng 11/2011 Lào mới ban hành lệnh cấm xuất khẩu gỗ chưa chế biến để bảo vệ tài nguyên rừng. Và hôm nay có câu chuyện lùm xùm ở tập đoàn HAGL với Global Witness.

Tháng 8/2010, tôi có viết bài Chiến lược giải quyết vấn nạn môi trường ở Việt Nam, trong đó tôi đã đề ra 3 vấn đề cốt lõi là giáo dục, xây dựng cơ sở hạ tầng tốt, và phát triển kinh tế vững mạnh trên một nền chính trị động mà ổn định. Tất cả 3 yếu tố đó hầu như Việt Nam chưa đạt được yếu tố nào. Cho nên, mục tiêu thứ 6 của nghị quyết trung ương 7 khóa XI xem như chỉ là nói suông và gầy dựng theo kiểu phong trào.

Ngay cả Hoa Kỳ và nhiều quốc gia lớn trên thế giới hôm nay vẫn còn đau đầu nhức óc sau cái giải Nobel Hòa Bình 2006 của ông Al Gore - cựu phó tổng thống Hoa Kỳ thời ông tổng thống Bill Clinton - về biến đổi khí hậu và vấn nạn toàn cầu. Có lẽ, chính phủ và nhà nước cần phải xem lại mục tiêu bất khả thi này một cách nghiêm túc hơn, khi đưa nó ra trở thành nghị quyết của những tư duy duy ý chí hơn là thực tế khả thi.

Asia Clinic, 12h15' ngày thứ Tư, 15/5/2013

7 nhận xét:

  1. Tôi còn nhớ, khoảng 25 năm về trước, VN ta cũng từng đã chặt hết cây, đẵn hết gỗ trên rừng Tây nguyên để bán gỗ buy cho Liên Xô theo nghị định thư của chính phủ 2 nước. Tôi từng chứng kiến hằng đoàn xe móc hậu Maz, Kamaz chuyên dùng, "sản xuất tại Liên Xô", ngày đêm lũ lượt chở gỗ bán cho bạn. Nhưng sao không thấy tổ chức quốc tế nào có ý kiến!

    Thì ra, VN ta khôn hơn, tự chặt, tự bán, tự phá, chứ không phải do người ngoài!
    Trả lời
  2. Video clip còn có VRG nữa mà bác
    Trả lời

    Trả lời


    1. Ừ, có 2 cơ quan mà Global Witness cáo buộc phá rừng là HAGL và Tổng công ty cao su Việt Nam.

  3. Người dân không được chặt phá khai hoang là đúng ,vì người dân khai thác chỉ bỏ túi riêng .
    Còn cong ty HAGL,CAOSU VN ,VINA MÍT ,,.. ĐƯỢC đảng giao CHO KHAI THÁc RỪNG là có sự ăn chia
    Còn thiệt hại môi trường thì ai chịu mặc kệ ,hàng năm thiên tai lũ lục ,thiếu nước . thì có mấy cái loa rè vận động người hảo tâm ,tổ chức từ thiện lo cho rồi
    cũng là kê hội cán bộ tới thăm hỏi cho quà giúp đỡ
    bài ca con ó muông thuể CẢM ƠN ĐẢNG NHÀ NƯỚC QUANG TÂM GIÚP ĐỠ
    nhưng người dân đâu biết tại sao thiên tai lại ụp lên đầu họ
    như vụ xả hồ thủy điện năm 2011 vụ lũ cuống cả huyện Vĩnh Thạnh tỉnh Bình Địa ,mồ mả gia súc, hoa màu của người dân di cư xuống biển mà không thống baó trước
    Trả lời
  4. Một bạn trên facebook bình luận như sau:
    "Không thằng ăn cắp nào chịu thừa nhận nếu như chưa có đủ bằng chứng khiến nó phải làm như thế.

    Sau khi phía Global Witness đưa ra những chứng cớ không thể chối cãi là ảnh vệ tinh trước và sau khi có dự án, các cáo bạch trên thị trường chứng khoán nước ngoài thì nó, thằng ăn cướp đã phải hạ giọng xuống rồi.

    Bầu Đức cho biết rất muốn hợp tác và sẵn lòng gặp GW để xử lý vấn đề. “Chúng tôi không bao giờ muốn chống đối, mà chống đối cũng không có lợi cho HAGL. Nếu thực sự HAGL không đúng, chúng tôi sẽ chấp nhận và tìm cách cải thiện ngay. Nếu cần, chúng tôi sẽ mời thêm tổ chức lớn am hiểu về môi trường trên thế giới để cùng làm việc”, bầu Đức tâm sự.

    3 lý do bầu Đức bị cáo buộc 'phá rừng'"
    .
    Trả lời
  5. Phá rừng ở mình là do nhà nước có chính sách phá để kiếm tiền tạo ra tăng trưởng kinh tế ảo bằng bán tài nguyên. Nên tớ viết bài trên là để cảnh báo nhà nước chứ HAGL thì chỉ làm kinh tế cho đảng và chiến lược an ninh quốc gia cho đảng nhằm chặn Trung Hoa tràn sang Lào Cambod sai lầm khi phá rừng lấy cơm chấm cơm. Còn tụi Trung Hoa thì nó lấy tiền cho dân nó di dân mua đất, cất nhà và chuyển hàng hóa sang kinh doanh. Nên bây giờ dân Lào và Cambod ghét cay ghét đắng dân Việt mà lại kính nễn dân Trung Hoa.

    Đó là một chính sách sai lầm rất lớn của lòng tham và thiếu hiểu biết của đảng. Không bao giờ lấy lại được. Nếu các bạn có dịp sang Lào và Cambod ngồi nói chuyện với dân có học ở 2 nước này sẽ rõ cả. Buồn lắm. Ma ám nhà sản rồi. 
    Trả lời
  6. Hôm nay Global Witness từ chối lời mời đàm phán với HAGL rồi. Có nghĩa là có một cái gì đó sẽ rất khó khăn cho HAGL trong tương lai và uy tín của nước mình trong đầun tư ở nước ngoài về lĩnh vực khai thác tài nguyên.
    Trả lời

Saturday, December 3, 2011

SỰ ĐIÊN CUỒNG XÂY DỰNG ĐẬP THUỶ ĐIỆN CỦA TRUNG HOA

Những bài dịch từ cùng tác giả:
Bài viết gốc: China’s Dam Frenzy

Bài viết của ông Brahma Chellaney, giáo sư nghiên cứu chiến lược tại Trung tâm nghiên cứu chính sách có trụ sở tại New Delhi, là tác giả của cuốn sách Sự hy sinh mù quáng của châu Á và Nguồn nước trong tương lai: Cuộc chiến mới của châu Á(Asian Juggernaut: [xem ghi chú ở bài: Những bất ổn sắc tộc Trung Hoa] and the forthcoming Water: Asia’s New Battlefield)

NEW DELHI – Sự điên cuồng xây dựng đập thủy điện của Trung Hoa gần đây đã đụng phải một bức tường Miến Điện (Myanmar), nơi mà chính phủ đã có một quyết định táo bạo ngừng một dự án xây đập của Trung Hoa gây tranh cãi đã giúp mở ra con đường dễ dàng cho chuyến viếng thăm đầu tiên của một Ngọai trưởng Mỹ đến Miến Điện trong hơn nửa thế kỷ bế tắc ngoại giao giữa 2 nước Hoa Kỳ và Miến Điện.

Đập Myitsone bị trì hõan có trị giá 3,6 tỷ Mỹ kim, nằm ở đầu nguồn của con sông lớn nhất của Miến Điện, sông Irrawaddy, được thiết kế chỉ để độc quyền đưa điện vào mạng lưới điện của Trung Hoa, mặc dù thực tế Miến Điện bị cúp điện hàng ngày. Ủy ban Giám sát tài sản nhà nước và Ủy ban Quản lý của Hội đồng Nhà nước Trung Hoa ca ngợi Myitsone như một mô hình dự án ở nước ngoài phục vụ cho lợi ích Trung Hoa. Quyết định của Miến Điện do đó đã gây sốc chính phủ Trung Hoa, vì họ đã tiếp đãi Miến Điện như là một quốc gia khách hàng đáng tin cậy (nơi mà Trung Hoa vẫn còn có lợi ích đáng kể, bao gồm cả việc đang xây dựng một hệ thống đường ống dẫn dầu và khí gas tự nhiên trị giá nhiều tỷ đô la).

Mặc cho thất bại đó, Trung Hoa vẫn là nhà xây dựng đập thuỷ điện lớn nhất thế giới trong và ngoài nước. Thật vậy, không một quốc gia nào trong lịch sử đã xây dựng nhiều đập thủy điện hơn so với Trung Hoa, họ tự hào là đất nước có đập nhiều hơn so với phần còn lại của thế giới cộng lại.

Trước khi những người Cộng sản lên nắm quyền vào năm 1949, Trung Hoa chỉ có 22 đập mà không có bất kỳ đập nào có kích thước đáng kể. Bây giờ đất nước này có hơn một nửa trong số 50.000 đập lớn của thế giới, đập lớn được định nghĩa là đập có một chiều cao ít nhất là 15 mét, hoặc khả năng lưu trữ hơn ba triệu mét khối nước. Như vậy, Trung Hoa đã hoàn thành, trung bình ít nhất một đập lớn mỗi ngày tính từ năm 1949 đến nay. Nếu tính tất cả các loại đập thuỷ điện có mọi kích thước thì số đập của Trung Hoa vượt quá 85.000.

Theo Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (United Nations Food and Agriculture Organization), các đập của Trung Hoa có khả năng lưu trữ 562,4 km khối nước trong năm 2005, chiếm 20% tổng các nguồn tài nguyên nước tái tạo của quốc gia. Kể từ đó, Trung Hoa đã xây dựng được những kỷ lục của các đập mới, bao gồm cả đập lớn nhất thế giới: đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử.

Trung Hoa cũng là nhà lãnh đạo toàn cầu trong xuất khẩu đập. Các công ty nhà nước của Trung Hoa đang xây dựng nhiều đập thủy điện ở nước ngoài hơn so với tất cả các nhà xây dựng đập toàn thế giới cộng lại. Ba mươi bảy tổ chức tài chính và doanh nghiệp của Trung Hoa đã tham gia vào hơn 100 dự án đập lớn ở các nước đang phát triển. Một số các công ty này là rất lớn và có nhiều công ty con. Ví dụ, Sinohydro Corporation - công ty thủy điện lớn nhất thế giới - tự hào có 59 chi nhánh ở nước ngoài.

Trung Hoa đã dùng cả hai động cơ lợi nhuận và nỗ lực ngoại giao để giới thiệu những năng lực kỹ thuật xây dựng đập ở nước ngoài. Trung Hoa công bố chính sách "Không can thiệp những vấn đề nội bộ các nước" thực sự phục vụ như là một giấy phép ảo để theo đuổi các dự án xây dựng đập vùng đất thường gây lụt và người dân buộc phải ra đi để dành cho việc xây dựng đập thuỷ điện - bao gồm cả với đập Myitsone của Miến Điện, đồng bào dân tộc thiểu số - ở các nước khác. Nhưng Trung Hoa cũng đang thực hiện như vậy ở tại Trung Hoa bằng cách chuyển sự chú ý từ những con sông nội địa đã bão hòa việc xây dựng đập sang các con sông quốc tế bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, Tân Cương, Nội Mông và Mãn Châu.

Trung Hoa cho rằng vai trò của họ như đầu tàu của thế giới về việc xuất khẩu đập thuỷ điện bằng vào cách làm việc giữa các công ty của Trung Hoa với các đối tác ở các nước khác theo tinh thần “2 bên cùng có lợi” ("win-win"). Nhưng bằng chứng từ một số địa điểm dự án cho thấy rằng các đập thuỷ điện đã làm huỷ hoại môi trường nghiêm trọng ở các nước đó.

Hậu quả là, các dự án ở nước ngoài thường làm nóng lên quan điểm chống Trung Hoa, chúng được phản ánh trong các cuộc biểu tình của dân chúng ở một số nước châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Hơn nữa, bằng cách sử dụng lực lượng lao động Trung Hoa để xây dựng đập và các dự án khác ở nước ngoài - một thực tế đi ngược lại yêu cầu "nội địa hóa" của riêng mình, được thông qua vào năm 2006 - Trung Hoa càng củng cố một nhận thức rằng họ đang là những người chủ trương bóc lột.

Là quốc gia xây đập nhiều nhất trên thế giới, Trung Hoa đã nhà sản xuất thuỷ điện lớn nhất toàn cầu, với công suất phát điện hơn 170 GWs. Tuy nhiên, kế hoạch đầy tham vọng để thúc đẩy năng suất thủy điện của mình, họ đã tiến hành xây đập thuỷ điện trên các con sông quốc tế, việc này đã lôi kéo Trung Hoa vào các tranh chấp nguồn nước với hầu hết các nước láng giềng, thậm chí cả Bắc Triều Tiên.

Nói rộng hơn, niềm đam mê xây dựng đập nước của Trung Hoa đã sinh ra hai phát triển then chốt. Thứ nhất, các công ty Trung Hoa chiếm lĩnh thị trường xuất khẩu thiết bị thủy điện toàn cầu. Chỉ một mình Sinohydro đủ làm lu mờ các nhà cung cấp thiết bị phương Tây như ABB, Alstom, General Electric và Siemens, khi tuyên bố đã kiểm soát một nửa thị trường thế giới.

Thứ hai, sự phát triển ngành công nghiệp thủy điện nhà nước ở Trung Hoa đã làm chính phủ chiến dịch mạnh mẽ cho các dự án đập ở nước ngoài bằng cách cung cấp các khoản vay lãi suất thấp cho các chính phủ có dự án. Tại Trung Hoa, gần đây đã công bố một chương trình đầu tư khổng lồ 635 tỷ USD cho cơ sở hạ tầng nước mới trong thập kỷ tới, hơn 1/3 trong số đó sẽ được dùng cho việc đào kênh đến xây đập, hồ chứa, và những cấu trúc phục vụ khác.

Trung Hoa xây đập đầu nguồn sông, giữa sông và chuyển nước giữa các lưu vực nên đã tàn phá hệ sinh thái tự nhiên, gây ra phân mảnh các dòng sông, cạn kiệt nguồn nước, và thúc đẩy khai thác nước ngầm vượt quá khả năng bổ sung của tự nhiên.

Các chi phí xã hội có được thậm chí còn cao hơn, một thực tế phản ánh trong một thừa nhận rất ấn tượng của Thủ tướng Chính phủ Trung Hoa Ôn Gia Bảo vào năm 2007, kể từ năm 1949, Trung Hoa đã di chuyển tổng số 22,9 triệu người Trung Hoa để làm các dự án nước - một con số lớn hơn so với dân số ở các nước như Úc, Romania, hoặc Chile. Từ đó, có đến 350.000 cư dân - chủ yếu là dân nghèo - đã không còn cuộc sống ổn định.

Vì vậy, thử làm một phép tính đơn giản thì có một con số trung bình là, cứ 1.035 công dân Trung Hoa, thì có 1 người bị buộc đuổi ra khỏi nhà các dự án nước trong mỗi ngày trong hơn sáu thập kỷ qua. Với Trung Hoa hiện nay, họ ngày càng xây đập trên những sông xuyên quốc gia như Mekong, Salween, Brahmaputra, Irtysh, Illy, và Amur, các dự án mới có nguy cơ "xuất khẩu" từ những con sông nội bộ của Trung Hoa những sản phẩm là, cạn kiệt nguồn nước nghiêm trọng đến những dòng sông xuyên quốc gia. Đây là thời điểm phải gây áp lực từ bên ngoài để bàn tính với Trung Hoa kiềm chế việc xây dựng đập thuỷ điện điên cuồnghọ phải đi theo các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Bản quyền: Project Syndicate, 2011.
www.project-syndicate.org

BS Hồ Hải dịch - Asia Clinic - 16h07' ngày thứ Bảy, 03/12/2011

Monday, August 2, 2010

MẤT RỪNG DO ... BẢO VỆ RỪNG

Một bài viết của anh bạn nhà báo rất trăn trở về thảm họa rừng Cà Mau ngày càng mất đi. Gần đây tổ chức Lương Nông thế giới đã cảnh báo hệ sinh thái Việt Nam đã bị thay đổi trầm trọng. Mọọ6t số loài sắp bị tuyệt chủng. Về mặt hệ sinh thái đa dạng chỉ có ở vùng nhiệt đới nhờ khí hậu không khắc nghiệt như ôn đới. Nhưng do con người đã làm cho sự sống của mình ngày càng đi vào ngỏ cụt. Tôi đưa loạt bài này lên để làm tư liệu. Tôi sẽ update toàn bộ loạt bài này mỗi ngày.




LÀM GÌ ĐỂ GIỮ RỪNG CÀ MAU? - BÀI 1:

Mất rừng do... bảo vệ rừng

Cho nuôi tôm để ngăn nạn phá rừng nhưng dân lại phá rừng để nuôi tôm. Rồi lại phải “tách con tôm ra khỏi rừng”… Loay hoay hoài mà rừng vẫn mất!
LTS: Rừng Cà Mau là hệ sinh thái điển hình với rừng ngập mặn (rừng đước) và ngập lợ (rừng tràm). Chính quyền địa phương đã đề ra nhiều chủ trương nhưng vẫn lúng túng: Làm cách nào để nâng cao đời sống người dân lâu nay gắn bó với rừng mà vẫn giữ được rừng?
Nhiều năm qua, tỉnh Cà Mau đã tìm giải pháp ổn định và phát triển đời sống dân cư được giao đất giao rừng trên đất lâm phần, đồng thời mỗi năm cũng đề ra chỉ tiêu phấn đấu trồng thêm diện tích rừng... Thế nhưng người dân sống dưới tán rừng vẫn còn nghèo.
Không sống nổi với rừng
Những năm đầu thập niên 1990, làn sóng dân cư ồ ạt đổ về rừng ngập mặn Cà Mau mưu sinh. Riêng khu vực rừng phòng hộ ven biển Đất Mũi có hơn 6.000 hộ sinh sống. Trước tình hình đó, Cà Mau thực hiện chính sách giao đất giao rừng, hợp thức hóa dân cư bao chiếm đất rừng và cấp mới cho nhiều hộ khác thuộc diện chính sách, hộ đồng bào dân tộc, hộ không đất sản xuất (theo Nghị định 01/CP của Chính phủ, nay là Nghị định 135). Từ đó khái niệm rừng kinh tế ra đời.
Mô hình quản lý, bảo vệ rừng được thay đổi với hình thức xã hội hóa lâm nghiệp. Người dân sống trên đất rừng tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng theo nguyên tắc chính quyền quản lý dân, dân quản lý rừng.
Chủ trương giao đất giao rừng đã tạo điều kiện cho hàng ngàn hộ nghèo có đất sản xuất. Tuy nhiên, không ít người không phải là đối tượng được giao đất giao rừng cũng được chia đất rừng. Một số lâm trường và các công ty lâm nghiệp lợi dụng chủ trương giao đất giao rừng để chia chác đất rừng. Ở khoảng rừng nào cũng có đất của những người có trách nhiệm quản lý rừng. Trong thực tế, hiện nay ở Cà Mau có không ít người không liên quan đến rừng nhưng lại được hưởng lợi từ rừng. Cà Mau đã rà soát về ba loại rừng nhưng chưa có sự rà soát nào trong số hơn 30.000 hộ được giao đất giao rừng có bao nhiêu hộ không đúng đối tượng.




Đào kênh nuôi tôm giữa rừng sinh thái. Ảnh: HUỲNH LỘC
Nhìn chung, hộ nhận giao đất giao rừng hay hộ nhận khoán đều là hộ nghèo, sau nhiều năm đời sống vẫn nghèo khó. Cuộc sống hằng ngày chủ yếu bằng săn bắt những sản vật có sẵn dưới chân rừng. Người nhận khoán hay nhận giao đất giao rừng phải có trách nhiệm giữ cây rừng cho lâm trường, đến kỳ khai thác mới hy vọng được chia phần. Trong thời gian chờ hơn chục năm đến kỳ khai thác, không ít người giữ rừng đã chặt phá cây rừng để sống.
Loay hoay bài toán dân sinh
Năm 1998, sau khi tỉnh Cà Mau được tái lập, UBND tỉnh có chủ trương cho phép nuôi tôm dưới tán rừng, như cách để người giữ rừng không tác động đến cây rừng. Từ đó, rừng ngập mặn Cà Mau xuất hiện cụm từ “con tôm ôm cây đước”. “Nhưng trên một khoảng rừng trồng khép tán, con tôm chậm lớn, thậm chí không sống được...” - ông Nguyễn Văn Lợi, ấp Mai Vinh, xã Tam Giang Đông, huyện Ngọc Hiển nói. Mục tiêu của chủ trương “con tôm ôm cây đước” là để buộc người dân giữ rừng. Nhưng để nuôi tôm, rừng phải được... tỉa thưa và rừng tiếp tục bị chặt phá.
Đến năm 2001, khi con tôm sú xuất hiện thì mọi chuyện về quản lý, bảo vệ rừng ở Cà Mau thật sự bị đảo lộn. Cách nuôi tự nhiên không còn phù hợp mà phải đào kênh mương, bao ví nước, thả tôm giống. Hàng chục ngàn hộ dân đã chặt rừng, đào kênh, đắp bờ khoanh vuông. Sau đó, để có thêm diện tích mặt nước nuôi tôm, họ lại tiếp tục chặt phá rừng. Thế là cuộc hôn phối gượng ép “con tôm và cây đước” nhanh chóng bị đổ vỡ, rừng ngập mặn Cà Mau bị tàn phá nhanh chóng trên diện rộng.




Những khoảnh kênh mương trồng rừng không được, nuôi tôm không xong. Ảnh: HUỲNH LỘC
Cứu rừng, rừng càng thu hẹp
Trước nguy cơ rừng ngập mặn có thể bị băm nát vì con tôm, năm 2005 Cà Mau có chủ trương “tách tôm ra khỏi rừng”, dành trên 36.000 ha diện tích đất rừng nhằm thực hiện chủ trương này. Như vậy, Cà Mau chấp nhận mất thêm hơn 36.000 ha đất lâm nghiệp rừng ngập mặn chuyển sang nuôi tôm trong diện tích giao đất giao rừng.
Theo chủ trương mới, hộ nhận giao đất giao rừng được nuôi tôm theo tỉ lệ 30%-50% diện tích. Người nhận diện tích đất rừng càng nhỏ thì tỉ lệ đất dành để nuôi tôm càng lớn.
Ông Trần Hoàng Chen, Bí thư Huyện ủy huyện Ngọc Hiển, nói: “Hầu hết dân nhận giao đất giao rừng rất nghèo, cuộc sống rất khó khăn. Không đủ ăn họ sẽ chặt phá cây rừng bán để sống. Muốn giữ được rừng phải làm cho đời sống của người dân khá lên. Tách tôm ra khỏi rừng mới mong giữ được rừng, đời sống người dân mới khá lên được”.
Chủ trương “tách tôm ra khỏi rừng” được đánh giá là sáng kiến và phù hợp nhưng vấp phải bài toán khó là kinh phí san ủi bờ bao, lấp ao nuôi tôm trả lại diện tích rừng quá tốn kém. Mặt khác, trở ngại trước mắt là người dân chưa thật sự đồng tình.




Nhiều bờ bao, kênh mương không dễ san lấp để “tách tôm ra khỏi rừng”. Ảnh: HUỲNH LỘC
Cho đến nay đã hơn năm năm, Cà Mau vẫn chưa thực hiện hoàn thành chủ trương “tách tôm ra khỏi rừng”. Phần lớn diện tích rừng đã đào ao đắp bờ bao nuôi tôm vẫn còn đó. “Việc ủi bờ, san lấp ao nuôi tôm để trồng lại rừng chi phí rất tốn kém” - ông Trần Quốc Hiện, Bí thư Huyện ủy Năm Căn, nhận định.



Cà Mau cần phải làm một cuộc “đại phẫu thuật” về thực trạng mất rừng, trên cơ sở đó điều chỉnh chính sách đầu tư và bảo vệ rừng phù hợp. Nếu không, ngân sách dù có đầu tư tiền tỉ thì rừng vẫn tiếp tục mất đi, diện tích rừng vẫn tiếp tục bị thu hẹp.
Ông NGUYỄN HOE,nguyên UVTV Tỉnh ủy, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau
Theo ông Trần Hoàng Chen, huyện Ngọc Hiển đã tích cực vận động người dân ủi bờ, san lấp ao trả lại diện tích rừng, hỗ trợ mỗi hecta 2 triệu đồng, còn lại người dân tự bỏ tiền ra. “Chi phí lấp ao mỗi hecta hàng chục triệu đồng trong khi hầu hết người nhận giao đất giao rừng ở đây là hộ nghèo” - ông Lâm Thành Kính, một người dân ở ấp Mai Vinh, xã Tam Giang Đông cho biết. Xem ra thì việc buộc người dân san lấp ao, thu hẹp diện tích mặt nước nuôi tôm để trồng rừng là chuyện chẳng ai mong muốn nên việc tách tôm ra khỏi rừng không phải dễ dàng thực hiện.
Theo người dân địa phương, diện tích kênh mương nuôi tôm chưa được san lấp cũng không được cải tạo. Vì thế các kênh mương này trồng rừng không được mà nuôi tôm cũng không xong, gây lãng phí đất đai.
Khi chủ trương “tách tôm ra khỏi rừng” vẫn còn dở dang thì rừng đước Cà Mau lại tiếp nhận một mô hình mới: Nuôi tôm sinh thái. Hộ giữ được mật độ rừng 58% trên đất nuôi tôm được cấp giấy chứng nhận “tôm sinh thái” và được thu mua tôm với giá ưu đãi. Đây được xem là một giải pháp tình thế cứu rừng. Tuy nhiên, tâm lý người nuôi tôm chỉ quan tâm đến việc mở rộng diện tích, nếu được phép họ sẵn sàng phá rừng để nuôi tôm.
Bài đăng trên: PLTP - ĐẶNG HUỲNH LỘC

Asia Clinic, 8h30' ngày thứ Hai, 02/8/2010